Pandemi derdini henüz tam atlatamamış halde ‘bize ne olacak’ endişesini içimizde taşımayı sürdürürken, ekonomik buhran kapımızı çalmış, enerji sıkıntısı, yiyecek sıkıntısı, kıtlık gibi söylentiler etrafımızı sarmışken, çocuklarımızın gelecek kaygısı, iklim krizi, artan şiddet söylemleri burnumuza dayanırken Dharma pratiği yapmak ne anlama geliyor? ‘Tutunmayı bırak’ diyen bu öğretiyi nasıl duyuyor ve anlıyoruz ? Kendi dünyamızdaki ve etrafımızdaki ızdıraba nasıl yanıt veriyoruz?

Bugün, içinde bulunduğumuz ortamın da hatalı bir sonucu olarak, kendi içine dönmüş, dünya ile temasını en aza indirmiş keşişlerden, sessizliğini büyülü bulduğumuz yalnız kahramanlardan olmak, tüm olan bitenden elini eteğini çekip, sürekli meditasyon yapan birine dönüşmek olarak yorumlayabiliriz Dharma’yı. Tüm acılara sırf bu yorumla sırtımızı dönebilir ve bunu tutunmamak zannedebiliriz.

Buda’nın içine çekilmeye (yani inzivaya) ve yalnız kalmaya yaptığı vurguyu Doğu toplumlarını düşününce başka bir yerden okumak mümkün (Bizim topraklarımızda bunu ülkenin kırsal kesimi olarak düşünebiliriz). Birbirinin içine geçmiş ve hiçbir mahrem alanı olmayan yaşamlarda, vurgulanan bu ‘yalnızlık’ bağlamını şehir yaşamındaki yalnızlıkla aynı terazide değerlendirmek hatalı görünüyor.

Ben’i önceleyen, herkesi ‘yalnız ve ıssız kahramanlar’ olmaya özendiren ve sıkıntısını alışveriş yoluyla, yalnızlığını sosyal medya aracılığı ile gidermeye çalışan hiper bireyselci insanların oluşturduğu bir toplumda inziva çok yanlış anlaşılabiliyor.

Bu bağlamda Dharma’yı takip ettiğini düşünen bir kişi çekildiği yalnızlığı ve düştüğü duyarsızlığı öğretinin doğrulaması olarak, girdiği depresif hali de dünyadan el etek çekmek olarak yorumlayabiliyor. Bu çok hatalı bir yorumlamadır. Bu, kişinin manevi gelişiminin durması riskini taşıyabilir. Bizi donuk ve etrafında olup biteni farkında olmayan bireylere dönüştürür. Mindfulness kavramının Batı iş dünyasında bile bu kadar sahiplenilmesinin altında böyle bir şekilci hinlik yattığını düşünmeden edemiyorum. Kabuğu ör, kendi hücrene sıkış, şimdiki zamandayım, andayım, bu beni daha ‘mutlu’ bir insana dönüştürecek, daha başarılı olacağım, gerisi beni ilgilendirmez… Nefes al, nefes ver bir de kuru üzüm yediysen tamamdır.

Oysa, benim anladığım (ki eksik ve yetersiz olduğunu kabul ederek yazmaya devam edeceğim) Dharma, bizi yaşamdan koparmak yerine, yaşama bilgece dahil olmayı öğretir. Kendimizi ve ilişkilerimizin karmaşık doğasını anlamayı sağlar, birbirimizin ıstırabına duyarlılığımızı ve kırılganlıklarımıza karşı hassasiyetimizi güçlendirir. Dharma bilgisini derinden inceledikçe öğretinin kalbinde yatan varlıklar arasındaki ilişki ve iletişim bilgeliğine hayran oluyorum doğrusu.

Örneğin; Buda yola çıkışta bize ilk olarak cömertlikten söz eder. Vermenin erdemi. “Eğer cömertliğin ne kadar önemli olduğunu bilebilseydiniz, tek bir öğününüzü bile paylaşmadan geçirmezdiniz” der. Bu verme biçimi insan varlığını birbirine bağlar. Cömertlikle karşılaştığımızda ne hissettiğimizi hepimiz biliriz öyle değil mi? Kalbimizdeki sıcaklığı, zihnimizin ve bedenimizin gevşemesini, olumlu duygularımızın yoğunluğunu ve minneti deneyimleriz cömertlik karşısında. Çünkü bu karşılıklı saygı ve özene dayalı ilişkiler geliştirebilmemizin kapısıdır. Paylaşma, günümüzün bireyselleşme ve ayrışma hastalığının ilacıdır.

Deneyim gösteriyor ki, meditasyon pratiği, yaşadığımız, bir türden ‘gönül rahatlığı’ ile kolaylaşıyor. Bir başka deyişle kendi içimizde geliştirdiğimiz huzur, meditasyon pratiğimizde bize rahat bir zemin sağlıyor. Gerilimli bir zihin ve bedenle mindere oturmakla gevşemiş bir halde oturmanın farkını bu yazıyı okuyan ve meditasyon yapan kişiler çok net anlıyorlar eminim. İşte cömertlik ve verme erdemi yarattığı içsel atmosfer ile yalnızlığa çekildiğimiz bu zaman dilimlerini farklılaştırıyor. Cömertlik ‘öteki’ olmadan yapılabilecek bir eylem değil. Yani ilişkilerimizde dönüşüm yaratan bu faktör kendimizle ‘yalnız’ kaldığımızdaki deneyimi değiştiriyor. Vermek-gönül huzuru ve meditasyon. Bağı kurabildiniz mi?

Yaşamla, diğer insanlarla ve hissedebilen tüm varlıklarla temas ettiğimizde öğrenme gerçekleşiyor. Empatimiz, şefkatimiz geliştikçe bağlantımız güçleniyor. Düşüncelerimiz, niyetlerimiz, sözlerimiz ve eylemlerimiz saygıyla, hürmetle, şefkatle ve zarar vermeme anlayışıyla beslendikçe, aşılandıkça gerçeğe kökleniyoruz. Öfke, pişmanlık ve şüpheyi geride bırakmak için mümkün bir zemin oluşturabiliyoruz. Bu bize harekete geçebilecek ve çalışmamızı ilerletebilecek enerjiyi sağlıyor. Aydınlanmanın 7 faktörünü ilişkilerimiz içinde gözlemlemek ve çalışmak olası.

Varlığımızın birbirimize bağlı halini anlamak ve kabul etmek bilgeliğin temel taşlarını oluşturuyor. Hiçbirimiz tek başına yaşayan varlıklar değiliz. Hatta tek başına bir varoluştan bile söz edilemez. Dharma öğretisinde yol arkadaşlarına ne kadar önem verildiğini biliyoruz. Biz Dharma’yı arkadaşlarımız sayesinde, onlar aracılığı ile ve onların desteği ile öğreniriz. Bilge bir dostun varlığı, doğru anlayışın ortaya çıkmasında iki etmenden biri olabilir (diğeri de bizim ehlileştirilmiş dikkatimizdir). Burada asil yol arkadaşlarına sahip olmak kadar, hatta daha önce, kendimizi de o asil yol arkadaşına dönüştürmeyi hatırlamalıyız.

İlişki ve iletişimlerimize merakla ve özenle bakabilmek deneyimimizi gözlemleyebilmek demektir. Bildiğiniz üzere bizi uyanışa götüren yol aynı zamanda işleyişi anlamaktan geçer; hangi koşulların strese ve ıstıraba yol açtığını, hangilerinin sakinliğe, huzura ve şefkate yol açtığını öğrenmeye dayanır. Gözlemlerimiz güçlendikçe doğru ve ehil olanı bilinçli bir şekilde sabırla besler, hatalı olanı bırakırız.

Yaşamak ilişkide olmak demektir. Pratiklerimizi sürdürürken kendimize şunu sorarız; Kalbimin ve zihnimin hangi nitelikleri bu iletişimde açığa çıkıyor? Gerilim, korku, düşmanlık, öfke, kin, ihtiras ile mi şekilleniyor? Yoksa anlayış, hoşgörü, sevgi, cömertlik veya şefkat ile mi ?

Istırap dış koşullardan, ya da durumlardan ve olaylardan değil bizim onlarla kurduğumuz ilişkiden doğar. Dış dünya ile ilişki geliştirme biçimimiz zaman içinde bir tür şablon oluşturur. Bu şablon, alışkanlık da diyebiliriz, deneyimlerimizde açığa çıkar, her gün an ve an. Biz bunları fark ettikçe ve dönüştürdükçe kendimizle ve dünya ile ilişki kurma biçimimiz değişir, dolayısıyla ıstırabımız da dönüşür. 

Şunu eklemem de çok önemli. Lütfen düşünün; hissettiğiniz acının, ıstırabın ne kadarı olayların kendinden ne kadarı ilişkilerinizden doğuyor? Ne kadarı teknik meseleler ne kadarı ilişkisel? Acılarımız çoğu zaman kişisel değildir, bir başka varlığın (insanın) etkisi, bağı oradadır. Bunu fark ederek, ilişkide ortaya çıkan yaraların yine ilişkide nasıl iyileştiğini öğrenebiliriz. Benmerkezci anlayışımızı yeniden sorgulamak ve karşımdakinin de en az benim kadar acı çeken bir varlık olduğunu hesaba katmak, anlayışı esnetmek, bu anlayış ve farkındalıkla iletişim kurmak… Bizi değiştiren bu oluyor.

Peki bu farkındalığı her günkü iletişimimize nasıl taşıyabiliriz? Sekiz Basamaklı Asil Yol bize net bir çerçeve sağlar aslında.  İlk işimiz önce görüşümüzü ayarlamaktır. Zarar vermeme ilkesi, erdemlerimiz, bağımlı varoluşu kavrayabilmemiz, dört soylu hakikat bilgisi, farkındalığımız burada hep rehber. Sonra o iletişim alanına getirdiğimiz niyeti gözden geçirmemiz, niyetlerimizle, düşüncelerimizle temasımız gelir. İletişimdeki dürüstlüğümüz, kullandığımız dil ile ilgilenmemiz, sesimiz, kelime seçimlerimiz, nezaketimiz, karşılıklı ilişki halimiz… Ardından bu düşünce ve sözlerle doğan eylemlerimize dair gözlemlerimiz. Bütün bunları önemserken ortaya koyduğumuz çaba, farkındalık ve konsantrasyon…

Dharma buradan çok uzaklarda doğmuş, kadim bir öğreti. Çağımızın bu zorlu gündemini taşımaya ve bu topraklardaki karmaşayla yüzleşmeye çalışırken başta sorduğum soruyu çok önemsiyorum. Kendi dünyamızdaki ve etrafımızdaki ıstıraba nasıl yanıt veriyoruz? Minder üzerindeki çalışmalarımız, kendi başına kalabilme ihtiyacımız, tefekkür, meditasyon pratiklerimiz, inzivalarımız… Hepsi olağanüstü önemli, bizi dönüştüren ve uyanışa götüren pratikler. Fakat bir yanlış anlama sonucu kendimizi hapishanemize gömüp bir de üstüne üstlük “Dharma çalışıyorum o yüzden böyle.” diyerek kendimizi kandırmayalım. İletişim kurma zorluğumuza ‘seçilmiş yalnızlık’, depresyonumuza ‘el etek çekme’ muamelesi yapmayalım. Hayata bilgece katılalım. Bırakın dharma bilgisi elimizden tutsun. Farkındalığımız güçlensin, bizi önce dünyanın acısına kulak verebilen iyi insanlara daha sonra aydınlanmaya götürsün (bu hayatta ya da sonrakilerde fark etmez).

Önce birbirimizi anlayalım sonra biz inzivaya girmeyiz, inziva kendiliğinden gelir…

O sözler insanın kendine teselli midir nedir? Oysa yolun şatafatlı sözlere ihtiyacı yok. Yolun sonuçları, getirip götürdükleri belirsiz. Bu, belirsizlikte ilerleme çabası, ayakların ve yüreklerin parçalanacağını bilerek gidebilmek, düşe kalka.

Yolda yürümek ‘sadece’ yolda yürümektir bazen, zahmeti keyfini kaçırabilir. Keyfin kesintisiz olması beklentisi hatalı. Yolda yürümek papatya sarılı, meltem rüzgarlı olduğu kadar yapışkan asfalttır, çamurlu patikadır, kar küremektir, taş kaldırmaktır.

Ruhun karanlık gecesinde yol almaktır.

Yolun tadını çıkarmalısın sözleri saçma gelir böyle vakitlerde kulağa, hatta zaten saçmadır.

Tıpkı Oruç Aruoba’nın şiirindeki gibi…
Sahici yürüme
yol açmadır…

*Şiir, bir daha okunası…

Memento mori; Ölümü hatırla… Öleceksin unutma… gibi bir anlama geliyor.
Ürkütücü değil, bilakis uyandırıcı bir ifade. Yaşam, ölümün varlığı sayesinde bu kadar değerli.

Çok güzel Sakura resimlerine baktım bugün, mevsimi tabii… Kiraz ağaçlarının şekerli renkleri ve birkaç güne kadar dökülecek yaprakları, Dalyan sahilinde kıyıya vuran ve sönen dalgaların sesi, bir martının görkemli salvosu, gün batımındaki kızıllık, bastonuyla yavaş yavaş yürüyen teyze, pusetindeki kıpır kıpır bebek, bir dostun kanatlandıran mesajı, yüzümdeki, nemli, soluğumu zorlaştıran ve baktığım diğer her yüzde gördüğüm, kumaştan virüs duvarları maskeler… Evet onlar da… Hepsi, geçecek olanın, doğumun ve ölümün reddedilemez birlikteliğinin, çizilmiş birer tablosu gibi. Minnet duyabileceğim yüzlerce ayrıntı.

Güzele minnet duymak kolayken, zora da, zorluğa da minnet duyabilir miyiz diye şıkır şıkır bir soruyu kucağımıza bırakan her şey… Yaşamın her anında kutsanacak bir şeyin varlığını anımsatan, uyanabilmemizin ihtimalini ve her şeyin bir ‘MEMENTO MORİ' fısıltısı olabileceğini düşündüren, ‘şimdilik’ bir nisan günü…

Not: Stephen Jenkinson’un ‘Bilge Öl’ kitabını okuyorum bugünlerde. Yazana, Türkçe’ye çevirenlere, basanlara saygılarımı ve şükranlarımı sunarak her sayfasında…Öyle okuyorum…

Neyi unutur?.. Belkide bildiği tek hakikati… Ölümü…

Bakamadığımız gözlerdir ölümün gözleri, zannederiz ki kalabalığa karışsak bizi farketmez, saklanırsak bulamaz, gözlerimizi kaçırırsak tanımaz… Ah bu bizim trajkomik iyimserliğimiz. Oysa odadaki fildir, aldığımız nefesin bir sonrasıdır, hayatın tek bilinen gerçeğidir ölüm. Yaşamı esneten, değerli kılan en güçlü dersidir.
Her ne şekilde gelirse gelsin zordur, erkendir bütün ölümler şairin dediği gibi ama en büyük öğretmendir. Onunla hayatı takdir etmeyi, kutsamayı öğrenebiliriz. Buradaki benliğimiz geçicidir, her şey gibi, dikkatli bakarsak anlarız. Ölüm bir yenilgi değil, hayatın kırılganlığını, kendi kırılganlığımızı fark etmemizi sağlayan en güçlü derstir.

Oturdum… Ve bir kaç gündür olanı biteni düşündüm, uzun uzun baktım akanlara, koşullara bağlı olan kırılgan ve cüretkar halimize…

Kimse kimsenin ölümünü ölemiyor, kimse kimsenin sonuna varamıyor. Kendi ölümüne, kendi sonuna kadar devam ediyor herşey. Bu kadar bilebileceğimiz… Ve bu nefis kırılganlığın yarattığı eşsiz bir müzik var, tüm kainatı saran ve son ana kadar duyabileceğimiz…

Hiç kötü bişey olmamış gibi, hiç kaybetmemişim gibi, hiç itilmemiş, hiç ağlamamış gibi güzel hatırlamak isterim çocukluğumu.

Meğer hepimiz böyle hatırlamaya eğilimliymişiz…

Çocukluğumuz sorunsuz, hasarsız geçtiği için değil… Belki zor hatıralar da durur orda ama, niye ‘çocuklar gibi’ diye başladığımız cümlelere derin bu sevgimiz?

Yanıtı bu yılın Nobel Edebiyat ödülünü alan Lousie Glück vermiş; nasıl etkilendim anlatamam

Tarlalar uzun, çimenlerin kokusu,
taze biçilmiş.
Lirik bir şairden bekleneceği gibi.
Dünyaya bir kez çocukken bakarız.
Gerisi hatıradır.

Uyanış zili gibi değil mi?

Yani bazen, yalanların şerrinden, dünyanın bu delirmiş halinden ve insanların karmaşasından, şiire sığınmaz mıyız?

Yalan söyleriz, korktuğumuz için… Yalan söyleriz, beklediğimiz için…

Yalan söyleriz, inandığımız için… Yalan söyleriz, sevdiğimiz, sevdiğimizi sandığımız için…Yalan söyleriz, görünmek için… Yalan söyleriz saklanmak için…

Yalan söyleriz, yalan söylemenin neye mal olduğunu bilmeden…

Hepsinin arkasındaki hakikati görmeden… Anlamadan, boş yere, dünyaya ve kendimize yalan söyleriz… Yalan söylemiyorum diyerek yalan söyleriz.

Neredeyse doğuştan gelir yalanlarımız. Bir an, yalnızca bir an kontrolün bizde olmadığını idrak etsek, geçici bir hikayenin karikatür kahramanları olduğumuzu fark etsek… Nereye iz bırakmaya çalıştığımızı bir anlasak…

Çok da ciddiye almasak kendimizi… Azıcık gülsek kendimize… İçinde kahkaha çınlamayan bilgelik nedir ki diyen ustaya kulak versek… Hafife alsak, hafiflesek de dinlesek, sarımsaklasak da saklasak…

Ne coştun böyle derseniz yanıtım ‘Hiiiiçç, işte öyle…’

Nazım Hikmet okuyordum. Kalbime indi yine sözcükler:

Annelerin ninnilerinden, spikerin okuduğu habere kadar,

Yürekte, kitapta ve sokakta yenebilmek yalanı

Anlamak sevgilim, o, bir müthiş bahtiyarlık,

Anlamak gideni ve gelmekte olanı…

İnsan… İnsan kelimesinin, türediği kök olarak iki sözcükten bahsedilir; bunlardan biri üns… Üns, ünsiyet, yakınlık demektir. Bu “yakınlık, yaklaşma, yakınlaşma” insanın diğerleriyle, hemcinsleriyle bir arada yaşamak zorunda olduğunu anlatır. Sosyal bir varlık olduğunu kabilesine, topluluğuna ihtiyaç duyduğunu ima eder, hatırlatır bize.

Bir de nesy = unutmak fiilinden geldiği söylenir. Bu durumda insan, unutkan, unutan demektir.

Neyi unutur… Belki de bildiği tek hakikati… Ölümü…

Bakamadığımız gözlerdir ölümün gözleri, zannederiz ki kalabalığa karışsak bizi fark etmez, saklanırsak bulamaz, gözlerimizi kaçırırsak tanımaz… Ah bu bizim trajikomik iyimserliğimiz. Oysa odadaki fildir, aldığımız nefesin bir sonrasıdır, hayatın tek bilinen gerçeğidir ölüm. Yaşamı esneten, değerli kılan en güçlü dersidir.

Her ne şekilde gelirse gelsin zordur, erkendir bütün ölümler şairin dediği gibi ama en büyük öğretmendir. Onunla hayatı takdir etmeyi, kutsamayı öğrenebiliriz. Buradaki benliğimiz geçicidir, her şey gibi, dikkatli bakarsak anlarız. Ölüm bir yenilgi değil, hayatın kırılganlığını, kendi kırılganlığımızı fark etmemizi sağlayan en güçlü derstir.

Oturdum… ve bir kaç gündür olanı biteni düşündüm, uzun uzun baktım akanlara, koşullara bağlı olan kırılgan ve cüretkar halimize…

Kimse kimsenin ölümünü ölemiyor, kimse kimsenin sonuna varamıyor. Kendi ölümüne, kendi sonuna kadar devam ediyor her şey. Bu kadar bilebileceğimiz…

Ve bu nefis kırılganlığın yarattığı eşsiz bir müzik var, tüm kainatı saran ve son ana kadar duyabileceğimiz…

Videoyu izlemek için: https://www.instagram.com/p/B70uKFJA_s5

Dünyayı bize borçlu zannetme alışkanlığımız içimizi sömürüyor.

Kalbimizin ışığını kapatıp, zihnimizin enerjisini tüketiyor…

Bu ikna olduğumuz uydurma gerçeklik, kendimize acımaktan tutun tüm insanlığı aşağılamaya kadar savurup duruyor bizi. Yapamadıklarımıza, ulaşamadıklarımıza takıyor kancayı, bizi yerden yere çalıyor bu tuhaf alışkanlık…

O deneyim eksik kaldı, bu hazzı yaşayamadım derken geçip gidiyor ömür. Hep bir tamamlanmamışlık hissi, doldurulamayan boşlukta salınıyor.

Oysa içimizde yaşanmamış maceraların değil, harekete geçirilmemiş iyiliklerimizin borcu duruyor…

Ya da bana öyle geliyor .

Kelimelerin sihir etkisi olduğu konusunda oldukça güçlü deliller var. Söz büyüdür… İşte size yine batı dillerinden bir ipucu uzatıyorum; tutun

Spelling; anlamı heceleme/hecelemek…

Peki hangi kelimeden türemiştir? Spell… Bu kelimenin bir diğer anlamı nedir? Büyü… Tabii ya…

İpin ucunu tuttuysanız o zaman şu bilgiyle bağlayalım: Konuşmamız, kullandığımız kelimeler hayata koyduğumuz anlamı, kurduğumuz iletişimi, kendimize yarattığımız evreni etkiliyor. Bakınız burada konu kelimeleri doğru telaffuz edip etmediğimiz değil, konuşmaya başladığımızda doğan etkiden söz etmeliyiz.

Sözümüz ehil, dilimiz şefkatli mi?

Çevremiz biz konuştukça neye dönüşüyor?

Sözlerimizle etrafımıza ne saçıyoruz?

Neşe mi, keder mi?

Bizden ne doğuyor?

Merak mı, efkar mı?

Bilerek mi varsayarak mı?

Kalple mi ağızla mı?

Konuşmanız ibret mi ilham mı?

Ya şimdi siz diyeceksiniz ki…Yok yok baktım, bilmiyorum ne diyeceğinizi Bir şey demek isterseniz, ben dinlerim…

Amaaaan zaten kaç kişiyiz şurada

Ben arada bu konudan yürüyeceğim, koluma girmek isterseniz de şahane olur…Bakarsınız yolumuz, ağzından bal damlayanların diyarına düşer…

Oldum olası iyi Hint filmlerine de şarkılarına da bayılıyorum. John Travolta ise Grease’ten itibaren hepimizin baştacı kaldı malum

Priyanka Chopra’ya gelince zaten efsane bir kadın.

Bu videoda 2014 yılında IIFA ödüllerinde Priyanka Travolta’yı doğaçlama bir şekilde sahneye alıyor ve şahane bir dans yapıyorlar. Öncesinde provaları da yok ama muhteşemler…

Peki ben bu videoyu niye koydum? Bi kere içimden geldi…

Ayrıca John Travolta’nın buradaki tevazusu, danstaki doğaçlama uyum ve saldıkları neşe bana iyi geliyor. Size de iyi gelsin istedim.

John Travolta acılı bir baba biliyorsunuz ama ‘her şeye rağmen’ diyerek ortaya koyduğu yaşam enerjisi bulaşıcı değil mi? Bana mı öyle geliyor?

Bazen canımız sıkılacak, bazen acıyacak, bazen yanacak ya hani..

Acıyan yerlere ‘güzel bir şarkı’ sürün, ya da ‘bir günaydın’ veya ‘tatlı bir gülüş’…

Ya da bugün bir bakış… ‘Travolta bakışı’ olur mu, valla olur…

Tune mari entriyaan re dil mein baji ghantiyaan re…

Sen girdiğinde kalbimin zilleri çalmaya başlıyor demek..

Kalbimizin zillerini çaldıranlara gelsin…

Videoyu izlemek için: https://www.instagram.com/p/B6SlC_HAJLl/